Cần xin phép. Ảnh có mặt khách, và ảnh chụp màn hình tin nhắn còn nguyên tên, ảnh đại diện, số điện thoại, đều cho người khác nhận ra một người cụ thể. Dùng chúng để quảng bá cho tiệm là dùng hình ảnh và dữ liệu cá nhân của người ta vào mục đích thương mại, nên phải được đồng ý, hoặc che đến mức không còn nhận ra.
Ở các tiệm tóc, tiệm nail, spa, phòng tập hay shop quần áo, ảnh khách thật là thứ bán hàng tốt nhất, nên ai cũng muốn đăng. Rắc rối thường đến vài tháng sau: khách chia tay người yêu và không muốn ảnh cũ còn trên mạng, khách không muốn đồng nghiệp biết mình đi làm đẹp, hoặc chỉ đơn giản là thấy bị dùng mà không được hỏi.
Vì sao "khách vui vẻ cho chụp" chưa phải là cho đăng?
Ở quầy, thợ hỏi "chị cho em chụp lại tóc nha" và khách gật đầu. Phần lớn khách hiểu câu đó là chụp để thợ lưu lại mẫu, hoặc để khách xem thử. Rất ít người nghĩ ảnh mình sẽ nằm trên fanpage hàng nghìn người theo dõi, chạy quảng cáo tới người lạ.
Pháp luật dân sự coi hình ảnh là quyền của chính người đó: dùng ảnh của ai phải được người đó đồng ý, và dùng vào mục đích thương mại thì càng cần rõ ràng, có khi còn phải trả thù lao nếu không thoả thuận khác. Ảnh có mặt người lại là dữ liệu cá nhân, nên còn chịu thêm các nguyên tắc về mục đích, phạm vi và quyền rút lại đồng ý.
Vì vậy cách hỏi đúng là nói rõ mục đích: "Chị cho em đăng ảnh này lên fanpage của tiệm nha, có thể dùng chạy quảng cáo." Câu hỏi dài thêm vài chữ, nhưng khi khách đã gật với câu đó thì chuyện về sau đơn giản hơn nhiều.
Người làm lâu năm còn có thêm một mẹo: chụp sao cho không cần mặt. Tóc chụp từ phía sau, móng chụp bàn tay, quần áo chụp từ cổ trở xuống. Ảnh vẫn khoe được tay nghề, mà rủi ro gần như bằng không.
Những loại ảnh và tin nhắn hay gây chuyện
Ảnh trước và sau ở spa, thẩm mỹ, nha khoa. Đây là ảnh liên quan tới cơ thể, tình trạng da, răng, có khi gần với thông tin sức khoẻ. Cần đồng ý rõ ràng, tốt nhất bằng văn bản có chữ ký, và nói rõ đăng ở đâu.
Ảnh chụp màn hình tin nhắn khen. Thường dính tên Zalo, ảnh đại diện, đôi khi cả số điện thoại và địa chỉ giao hàng. Che hết những thứ đó, hoặc xin phép trước khi đăng.
Ảnh chụp chung với khách nổi tiếng. Người nổi tiếng cũng có quyền với hình ảnh. Đăng kiểu "ca sĩ X đã ghé tiệm" để quảng cáo mà không hỏi có thể bị phản đối.
Ảnh khách trong đám đông tại sự kiện của tiệm. Ảnh toàn cảnh một buổi khai trương, khách không phải chủ thể chính, rủi ro thấp hơn. Ảnh chụp cận một người thì vẫn nên hỏi.
Ảnh trẻ em ở lớp học, phòng khám, khu vui chơi. Phải hỏi cha mẹ hoặc người giám hộ, và nên hỏi cả chính đứa trẻ khi trẻ đủ lớn để hiểu. Tránh ghi tên trường, tên đầy đủ của trẻ.
Video khách thử đồ, thử son. Video có giọng nói, cử chỉ, nhận diện còn dễ hơn ảnh. Cần đồng ý rõ.
Ảnh khách "bom hàng" kèm thông tin để bêu. Rất nhiều shop làm, rủi ro cao vì công khai dữ liệu cá nhân của người khác để gây áp lực. Xử lý bom hàng bằng cách khác, không đăng thông tin người mua.
Ảnh đơn hàng có nhãn vận chuyển. Nhãn dán ghi tên, số điện thoại, địa chỉ người nhận. Chụp khoe đơn thì xé nhãn hoặc che kín trước khi chụp.
Xin phép dùng ảnh khách: cách làm gọn cho tiệm nhỏ
Không cần hợp đồng dài dòng. Một quy trình ngắn, làm đều tay, là đủ để chứng minh khi cần:
- Hỏi trước khi chụp, nói rõ để đăng ở đâu. Fanpage, trang cá nhân của thợ, quảng cáo trả tiền, in tờ rơi. Mỗi nơi khác nhau, khách có thể đồng ý nơi này mà không đồng ý nơi kia.
- Ghi lại sự đồng ý. Cách gọn nhất: gửi ảnh cho khách qua tin nhắn kèm câu "em xin đăng ảnh này lên fanpage nhé", khách trả lời đồng ý là có dấu vết.
- Với ảnh nhạy cảm, dùng phiếu có chữ ký. Ảnh trước sau, ảnh cơ thể nên có phiếu đồng ý ghi rõ phạm vi, thời gian, chữ ký khách.
- Che những gì không cần thiết. Tên, số điện thoại, địa chỉ, biển số xe, hình xăm dễ nhận diện nếu không phải chủ thể.
- Lưu ảnh gốc và bằng chứng đồng ý cùng một chỗ. Thư mục theo ngày, tên khách viết tắt. Khi khách đòi gỡ, tìm được ngay.
- Gỡ khi khách yêu cầu. Gỡ trên fanpage, xoá khỏi quảng cáo đang chạy, nhắc thợ gỡ trên trang cá nhân. Xác nhận lại với khách đã gỡ xong.
Quy trình này cũng giúp thợ yên tâm: thợ giỏi hay khoe tác phẩm trên trang riêng, và chủ tiệm không muốn thợ bị khách khiếu nại vì một tấm ảnh.
Che ảnh chụp màn hình feedback thế nào cho đủ
Che tên và ảnh đại diện. Đây là hai thứ nhận diện rõ nhất. Che bằng khối màu kín, không dùng làm mờ nhẹ vì có thể đọc lại được.
Che số điện thoại, địa chỉ, mã đơn. Mã đơn hàng có thể giúp người khác tra ra thông tin giao hàng.
Để ý tin nhắn phía trên và phía dưới. Đôi khi chỗ được che kỹ là tin khen, còn dòng phía trên lại có địa chỉ nhà khách.
Để ý thanh thông báo của điện thoại. Ảnh chụp màn hình hay dính thông báo tin nhắn của người khác ở đầu màn hình.
Không ghép nhiều feedback lộ thông tin chéo. Mỗi ảnh đã che ổn, nhưng ghép lại thì có khi đoán được ra người.
Không sửa nội dung lời khen. Che thông tin thì được, sửa chữ để khen hay hơn là tạo nhận xét giả, thành vấn đề về quảng cáo gian dối.
Không dùng feedback cũ của sản phẩm cho sản phẩm khác. Lời khen là của một món cụ thể. Gán sang món khác cũng là đánh lừa người mua.
Xin phép khi lời khen có câu chuyện riêng. Feedback kể chuyện bệnh, chuyện gia đình thì dù đã che tên, nên hỏi người viết trước khi đăng.
Khi khách đòi gỡ ảnh: đừng cãi, gỡ trước
Một khách nhắn: "Em gỡ ảnh chị trên fanpage giùm." Phản xạ của nhiều chủ tiệm là giải thích lúc đó khách đã đồng ý. Việc đó đúng về sự kiện nhưng sai về cách xử lý: khách có quyền rút lại đồng ý, và việc gỡ một tấm ảnh tốn vài giây.
Gỡ ở đâu mới đủ? Bài đăng trên fanpage, các mẫu quảng cáo đang chạy có dùng ảnh đó, ảnh bìa, album, và trang cá nhân của nhân viên đã chia sẻ lại. Ảnh đã in ra tờ rơi thì không thu hồi hết được, nhưng không in thêm.
Ảnh đã đăng nhiều năm, có lượt chia sẻ nhiều, khi gỡ bài gốc thì phần lớn bài chia sẻ cũng mất ảnh. Phần còn sót trên trang của người khác thì tiệm không kiểm soát được, nhưng nên nói thật với khách điều đó thay vì hứa xoá sạch.
Nếu khách không chỉ đòi gỡ mà đòi bồi thường, hoặc doạ kiện, hãy dừng tranh luận trên mạng, gom bằng chứng đồng ý đã lưu và hỏi luật sư. Đây là lúc cuộc trò chuyện tin nhắn lúc đầu trở nên có giá.
Khi nào nên hỏi luật sư?
Dùng ảnh khách cho chiến dịch quảng cáo lớn. In biển, chạy quảng cáo diện rộng, làm video phát trên nhiều nền tảng. Nên có thoả thuận sử dụng hình ảnh bằng văn bản do người có chuyên môn rà.
Ảnh liên quan sức khoẻ, cơ thể. Phòng khám, nha khoa, thẩm mỹ có thêm quy định chuyên ngành về quảng cáo. Cần hỏi trước.
Khách đòi bồi thường vì ảnh đã đăng. Đừng tự thương lượng khi chưa biết mình đứng ở đâu.
Ảnh có trẻ em. Quy định bảo vệ trẻ em nghiêm hơn, đặc biệt khi kèm tên, trường học.
Thuê người mẫu, KOL chụp sản phẩm. Quyền dùng ảnh, thời hạn, nền tảng phải ghi trong hợp đồng.
Ảnh bị người khác lấy đi dùng. Đối thủ lấy ảnh khách của tiệm đi quảng cáo cho họ, vừa liên quan bản quyền vừa liên quan quyền hình ảnh của khách.
Không chắc mẫu phiếu đồng ý đang dùng có đủ không. Một lần rà mẫu là dùng được lâu.
Câu hỏi thường gặp
Chụp ảnh khách từ phía sau không thấy mặt có cần xin phép không?
Nếu không ai nhận ra được đó là ai thì rủi ro thấp hơn nhiều. Nhưng hình xăm, dáng người, bối cảnh đặc trưng vẫn có thể giúp người quen nhận ra. Hỏi một câu vẫn là cách an toàn nhất.
Khách tự đăng ảnh và gắn thẻ tiệm thì tiệm chia sẻ lại được không?
Chia sẻ lại bài khách đã công khai thường ít rủi ro hơn tải ảnh về đăng lại. Nếu muốn tải ảnh về dùng trong quảng cáo của tiệm thì nên nhắn xin phép khách.
Che tên trên ảnh chụp tin nhắn khen là đủ chưa?
Chưa chắc. Ảnh đại diện, số điện thoại, địa chỉ, mã đơn và cả nội dung tin nhắn đều có thể giúp người khác nhận ra. Phải che tất cả những gì không cần cho lời khen.
Đăng ảnh khách bom hàng để cảnh báo shop khác có được không?
Công khai thông tin cá nhân của người mua để gây áp lực có rủi ro pháp lý. Nên dùng cách khác như yêu cầu đặt cọc với đơn lớn hoặc từ chối bán cho người có lịch sử bom hàng.
Ảnh đăng từ lâu trước khi luật mới có hiệu lực có phải gỡ không?
Quyền đối với hình ảnh đã có từ lâu trong pháp luật dân sự, nên khách đòi gỡ thì vẫn nên gỡ. Với ảnh cũ chưa xin phép rõ, cách an toàn là rà lại và gỡ những ảnh có mặt người.
Thợ đăng ảnh khách lên trang cá nhân thì tiệm có liên quan không?
Thợ làm việc cho tiệm, ảnh chụp tại tiệm, nên khi có khiếu nại khách thường tìm đến tiệm. Nội quy nên nói rõ thợ chỉ đăng khi khách đồng ý.
