Mọi hàng hoá bán ra, kể cả bán online, phải có nhãn đủ nội dung bắt buộc và người bán phải chứng minh được nguồn gốc khi bị kiểm tra. Hàng nhập khẩu cần nhãn phụ tiếng Việt và chứng từ nhập khẩu; hàng xách tay mang về bán thường xuyên rất khó chứng minh nguồn gốc theo cách hợp lệ; thực phẩm, mỹ phẩm tự làm còn phải đáp ứng điều kiện riêng của ngành trước khi bán.
Shop online ít khi bị kiểm tra trên trang bán hàng. Chỗ bị kiểm tra là kho: căn phòng chất đầy hàng order, lọ kem chia nhỏ không nhãn, hộp bánh in nhãn tự thiết kế thiếu hạn dùng. Khi đó câu hỏi duy nhất là "giấy tờ đâu", và hàng không có giấy tờ thì có thể bị tạm giữ ngay.
Bài này đi theo từng loại hàng hay gặp ở shop online, nói rõ nhãn cần ghi gì, giấy tờ cần giữ gì, và chỗ nào là vùng rủi ro cao mà shop nhỏ nên tránh hẳn.
Vì sao nguồn gốc hàng là chỗ shop online hay vướng nhất
Thuế còn có thể khai bổ sung, chính sách đổi trả còn có thể sửa. Nhưng một lô hàng không chứng minh được nguồn gốc khi cơ quan quản lý thị trường kiểm tra thì có thể bị tạm giữ, tịch thu, và shop mất luôn tiền vốn đã bỏ ra. Với shop nhỏ, một lần như vậy có thể là cả mấy tháng lời.
Nguồn gốc hiểu đơn giản là hàng từ đâu ra: hoá đơn mua từ nhà cung cấp trong nước, tờ khai và chứng từ nhập khẩu với hàng ngoại, hồ sơ sản xuất với hàng tự làm. Người bán phải xuất trình được khi được yêu cầu, không phải đi tìm sau.
Kênh online còn có thêm một áp lực: khách để lại đánh giá. Một khách nhận hàng thiếu nhãn, đăng ảnh hỏi "hàng này có thật không" là đủ để các khách khác chùn tay.
Người làm sổ sách lâu năm có một nguyên tắc rất đơn giản: hàng nào không có giấy tờ thì đừng nhập, dù rẻ bao nhiêu. Chênh lệch giá đó thường chính là cái giá của rủi ro.
Nhãn hàng hoá phải ghi những gì
Tên hàng hoá. Đúng tên sản phẩm, không ghi tên gây hiểu lầm về bản chất.
Tên và địa chỉ tổ chức, cá nhân chịu trách nhiệm. Người sản xuất, hoặc người nhập khẩu, hoặc người chịu trách nhiệm đưa hàng ra thị trường.
Xuất xứ hàng hoá. Nước sản xuất. Không tự ghi "made in" theo ý mình.
Định lượng. Khối lượng, thể tích, số lượng, tuỳ loại hàng.
Ngày sản xuất, hạn sử dụng. Bắt buộc với thực phẩm, mỹ phẩm và nhiều nhóm hàng khác.
Thành phần. Với thực phẩm, mỹ phẩm, kể cả chất gây dị ứng nếu có.
Hướng dẫn sử dụng, bảo quản, cảnh báo. Tuỳ loại hàng, đặc biệt đồ dùng trẻ em, hoá chất gia dụng.
Ngôn ngữ. Hàng lưu thông trong nước phải có các nội dung bắt buộc bằng tiếng Việt.
Nội dung theo nhóm hàng. Mỗi nhóm hàng có danh mục riêng; tra quy định về nhãn hàng hoá hiện hành cho đúng nhóm.
Theo từng loại hàng: nhãn và giấy tờ cần có
Bảng dưới gom các loại hàng shop online hay bán. Đây là khung để tự kiểm, chi tiết từng ngành cần tra văn bản chuyên ngành.
| Loại hàng | Nhãn | Giấy tờ nên giữ | Mức rủi ro |
|---|---|---|---|
| Hàng mua từ nhà phân phối trong nước | Nhãn gốc đủ nội dung | Hoá đơn mua hàng | Thấp nếu nhà cung cấp rõ ràng |
| Hàng nhập khẩu chính ngạch tự làm thủ tục | Nhãn gốc và nhãn phụ tiếng Việt | Tờ khai hải quan, hoá đơn, chứng từ thanh toán | Trung bình, cần làm đúng thủ tục |
| Hàng order qua đơn vị nhận gom hàng | Nhãn gốc, thường thiếu nhãn phụ | Tuỳ đơn vị có cung cấp chứng từ nhập khẩu hay không | Cao nếu không có chứng từ |
| Hàng xách tay mang về bán thường xuyên | Nhãn gốc nước ngoài | Khó có chứng từ hợp lệ cho mục đích thương mại | Cao |
| Thực phẩm tự làm đóng gói | Nhãn tự in đủ nội dung | Hồ sơ điều kiện an toàn thực phẩm, tự công bố nếu thuộc diện | Trung bình, cần làm đúng ngành |
| Mỹ phẩm tự làm, chiết lẻ | Nhãn tự in | Phải công bố sản phẩm và có điều kiện sản xuất | Rất cao với shop nhỏ |
Hai dòng cuối của bảng là chỗ cần nói thẳng: mỹ phẩm tự pha chế hay chiết lẻ từ chai lớn ra lọ nhỏ để bán là mảng có yêu cầu pháp lý nặng, shop nhỏ gần như không đáp ứng được nếu chỉ làm tại nhà.
Hàng order và hàng xách tay: chỗ hiểu nhầm phổ biến
Nhiều người nghĩ hàng order là đặt từ nước ngoài thì cứ thế bán. Thực tế, khi hàng về Việt Nam để kinh doanh, nó là hàng nhập khẩu, phải qua thủ tục hải quan, nộp các loại thuế nhập khẩu theo quy định, và có nhãn phụ tiếng Việt khi lưu thông. Đơn vị nhận gom hàng có làm thủ tục nhập khẩu và cung cấp chứng từ cho shop hay không là câu hỏi phải hỏi trước khi đặt.
Hàng xách tay càng dễ vướng. Hàng mang theo hành lý trong tiêu chuẩn miễn thuế là để dùng cho cá nhân. Mang về rồi bán đều đặn như một nguồn hàng thì khi bị kiểm tra, người bán thường không có chứng từ phù hợp cho mục đích thương mại. Cụm từ "hàng xách tay chính hãng" trên trang không phải là giấy tờ.
Nếu shop muốn bán hàng ngoại một cách bền vững, có hai đường: mua lại từ nhà nhập khẩu, nhà phân phối trong nước có hoá đơn; hoặc tự làm thủ tục nhập khẩu chính ngạch, thường cần đăng ký kinh doanh phù hợp và làm việc với đại lý hải quan. Đường thứ hai nên hỏi luật sư hoặc người làm dịch vụ hải quan trước.
Một chiêu cần tránh là tự in nhãn phụ tiếng Việt ghi tên một công ty nhập khẩu không có thật, hoặc ghi tên công ty khác. Đó là làm giả thông tin trên nhãn, rủi ro nặng hơn nhiều so với thiếu nhãn.
Đồ ăn và mỹ phẩm tự làm: bán được, nhưng phải đúng ngành
Đồ ăn tự làm như bánh, mứt, khô, nước sốt là nhóm hàng online rất đông người bán. Cơ sở nhỏ lẻ tại nhà vẫn phải đáp ứng điều kiện an toàn thực phẩm: người làm có giấy khám sức khoẻ và kiến thức về an toàn thực phẩm, nơi chế biến sạch, tách khu sinh hoạt, nguyên liệu rõ nguồn. Sản phẩm bao gói sẵn trong nhiều trường hợp phải tự công bố sản phẩm trước khi bán. Thủ tục cụ thể và cơ quan tiếp nhận nên hỏi cơ quan quản lý an toàn thực phẩm của tỉnh.
Nhãn đồ ăn tự làm hay thiếu hai thứ: hạn dùng và thành phần. Hạn dùng ghi theo cảm tính, kiểu "dùng trong một tháng" cho mọi món, là không ổn; nên dựa vào cách bảo quản thực tế và thận trọng. Thành phần phải ghi cả những thứ dễ gây dị ứng như đậu phộng, sữa, hải sản.
Mỹ phẩm tự làm khác hẳn. Sản phẩm mỹ phẩm phải được công bố trước khi đưa ra thị trường, và cơ sở sản xuất phải đáp ứng điều kiện sản xuất mỹ phẩm. Xà phòng thủ công, son tự pha, kem trộn bán qua mạng thường không đáp ứng được. Đây là nhóm có nhiều vụ khách bị kích ứng, và người bán chịu trách nhiệm trực tiếp.
Cả hai nhóm đều dễ vướng thêm lỗi quảng cáo: "an toàn tuyệt đối", "trị mụn", "tốt cho người tiểu đường". Cách viết an toàn có trong bài quảng cáo bán hàng online, câu chữ dễ vi phạm.
Kiểm nguồn hàng trước khi nhập lô đầu
Năm phút kiểm trước khi chuyển tiền đỡ được nhiều tháng rắc rối:
- Hỏi nhà cung cấp có xuất hoá đơn không. Không xuất được hoá đơn là dấu hiệu đầu tiên cần dừng lại.
- Kiểm tra thông tin doanh nghiệp của nhà cung cấp. Tra mã số thuế và trạng thái hoạt động của họ tại trang tra cứu mã số thuế; doanh nghiệp đã ngừng hoạt động hoặc tạm ngừng mà vẫn bán hàng là dấu hiệu đáng ngờ.
- Xin chứng từ nguồn gốc với hàng nhập khẩu. Bản sao tờ khai, giấy tờ nhập khẩu của lô hàng.
- Kiểm tra nhãn mẫu. Đủ nội dung bắt buộc, có nhãn phụ tiếng Việt.
- Hỏi giấy tờ ngành. Công bố sản phẩm với mỹ phẩm, thực phẩm; dấu hợp quy với hàng thuộc diện.
- Đặt lô nhỏ trước. Kiểm hàng thật, giấy tờ thật, rồi mới nhập lớn.
- Lưu hồ sơ theo lô. Hoá đơn, chứng từ, ảnh nhãn, để khi bị kiểm tra lấy ra ngay.
Sai lầm thường gặp về nhãn và nguồn gốc
Bóc nhãn gốc, dán nhãn shop. Che mất thông tin bắt buộc của nhà sản xuất là vi phạm về nhãn.
Chiết lẻ mỹ phẩm, nước hoa ra lọ nhỏ. Thành sản phẩm mới không có nhãn và công bố hợp lệ.
Tự ghi xuất xứ theo cảm tính. Hàng làm trong nước ghi "nhập khẩu" là gian lận xuất xứ.
Ghi hạn dùng dài cho đẹp. Rủi ro cho sức khoẻ khách và cho chính shop khi có sự cố.
Nhập hàng có dấu hiệu giả nhãn hiệu. Giá rẻ bất thường so với hàng thật, bao bì in mờ. Bán hàng giả có thể bị xử lý hình sự.
Tin lời nhà cung cấp "hàng có giấy tờ đủ". Phải thấy giấy tờ, không chỉ nghe nói.
Giữ hàng không nhãn trong kho "để từ từ dán". Khi bị kiểm tra, hàng đang trong kho cũng bị xem xét.
Không xử lý khi khách báo hàng lỗi hàng loạt. Dừng bán lô đó, liên hệ nhà cung cấp, thu hồi nếu cần. Chính sách đổi trả cho hàng lỗi đã nói trong bài chính sách đổi trả, hoàn tiền cho shop online.
Khi kho bị kiểm tra: giữ bình tĩnh và làm đúng
Đoàn kiểm tra đến kho, thường là lực lượng quản lý thị trường. Việc đầu tiên là đề nghị xem giấy tờ của đoàn, quyết định kiểm tra hoặc căn cứ kiểm tra. Đây là quyền của người bị kiểm tra, và cũng giúp phân biệt với người giả danh, chuyện vẫn xảy ra.
Tiếp theo là xuất trình giấy tờ: đăng ký kinh doanh, hoá đơn, chứng từ nguồn gốc theo từng lô. Shop nào lưu hồ sơ theo lô như ở phần trên sẽ thấy giá trị lúc này. Hàng không chứng minh được thì có thể bị lập biên bản, tạm giữ chờ xác minh.
Đọc kỹ biên bản trước khi ký. Ghi ý kiến của mình vào biên bản nếu không đồng ý với nội dung nào. Giữ một bản. Không ký vào biên bản để trống hoặc ghi sai sự thật.
Sau buổi kiểm tra, nếu có biên bản vi phạm hoặc hàng bị tạm giữ, hãy hỏi luật sư ngay về quyền giải trình, bổ sung giấy tờ trong thời hạn, và khiếu nại nếu thấy không đúng. Đừng tìm cách "lo" ngoài quy trình; đó là con đường làm mọi thứ tệ hơn.
Khi nào nên hỏi luật sư hoặc cơ quan có thẩm quyền?
Muốn tự nhập khẩu hàng để bán. Hỏi về thủ tục hải quan, nhãn phụ, thuế nhập khẩu.
Bán thực phẩm tự làm số lượng lớn. Hỏi cơ quan quản lý an toàn thực phẩm về điều kiện và công bố sản phẩm.
Định làm mỹ phẩm riêng. Hỏi về công bố sản phẩm, thuê gia công ở cơ sở đủ điều kiện thay vì tự làm.
Hàng bị tạm giữ. Hỏi ngay về thời hạn bổ sung giấy tờ và quyền khiếu nại.
Nghi nhà cung cấp bán hàng giả. Dừng nhập, giữ chứng từ, hỏi luật sư.
Khách bị kích ứng, ngộ độc. Dừng bán, hỗ trợ khách đi khám, hỏi luật sư về trách nhiệm.
Không chắc hàng thuộc nhóm phải có chứng nhận hợp quy. Hỏi cơ quan quản lý chuyên ngành trước khi nhập.
Câu hỏi thường gặp
Bán hàng xách tay có hợp pháp không?
Hàng mang theo hành lý trong tiêu chuẩn miễn thuế là để dùng cá nhân. Mua về bán thường xuyên thì cần chứng minh nguồn gốc như hàng nhập khẩu thương mại, điều mà phần lớn người bán xách tay không làm được. Muốn bán lâu dài nên lấy hàng từ nhà nhập khẩu có hoá đơn.
Hàng order có cần dán nhãn phụ tiếng Việt không?
Hàng nhập khẩu lưu thông trong nước phải có nội dung nhãn bắt buộc bằng tiếng Việt, thường bằng nhãn phụ. Hỏi đơn vị nhận gom hàng có làm thủ tục nhập khẩu và cung cấp chứng từ không.
Bán bánh tự làm online cần giấy tờ gì?
Cần đáp ứng điều kiện an toàn thực phẩm cho cơ sở nhỏ lẻ, sản phẩm bao gói sẵn trong nhiều trường hợp phải tự công bố, và nhãn ghi đủ ngày sản xuất, hạn dùng, thành phần. Hỏi cơ quan quản lý an toàn thực phẩm của tỉnh để biết thủ tục cụ thể.
Chiết mỹ phẩm ra lọ nhỏ để bán có được không?
Chiết lẻ tạo ra sản phẩm không còn nhãn gốc và không có công bố hợp lệ cho dạng đóng gói mới. Đây là việc rủi ro cao, shop nhỏ nên tránh.
Hàng không có hoá đơn bị kiểm tra thì sao?
Hàng không chứng minh được nguồn gốc có thể bị lập biên bản và tạm giữ để xác minh. Người bán có thể được cho thời hạn bổ sung giấy tờ; hỏi luật sư ngay để không bỏ lỡ thời hạn.
Nhãn sản phẩm tự làm có cần ghi địa chỉ nhà mình không?
Nhãn phải có tên và địa chỉ của tổ chức, cá nhân chịu trách nhiệm về hàng hoá. Với hộ kinh doanh, đó thường là địa chỉ đăng ký kinh doanh.
