Phương pháp khấu trừ hợp với công ty bán cho doanh nghiệp khác, mua nguyên liệu, hàng hoá có hoá đơn giá trị gia tăng đầy đủ và giữ sổ kế toán bài bản. Phương pháp trực tiếp trên doanh thu hợp với nơi bán lẻ cho khách cá nhân, ít đầu vào có hoá đơn, muốn tính thuế đơn giản. Doanh nghiệp có doanh thu dưới ngưỡng vẫn được tự nguyện đăng ký khấu trừ nếu thấy có lợi.
Hai xưởng nhỏ mở cùng lúc có thể chọn khác nhau mà đều đúng: xưởng mộc làm nội thất cho công ty thiết kế thì gần như buộc phải khấu trừ, vì khách đòi hoá đơn giá trị gia tăng; tiệm bánh bán qua cửa hàng cho người đi đường thì phương pháp trực tiếp gọn hơn nhiều. Chọn sai không phạm luật, nhưng có thể làm mất khách hoặc nộp thuế cao hơn mức đáng lẽ phải nộp.
Ngưỡng doanh thu bắt buộc khấu trừ, tỷ lệ phần trăm của phương pháp trực tiếp từng ngành thay đổi theo văn bản; bài này không nêu số mà nói cách nghĩ để chọn.
Hai phương pháp khác nhau ở chỗ nào?
Với phương pháp khấu trừ, thuế phải nộp bằng thuế giá trị gia tăng mình thu của khách trừ đi thuế mình đã trả khi mua vào. Muốn được trừ phần đầu vào, phải có hoá đơn giá trị gia tăng hợp lệ và chứng từ thanh toán đúng điều kiện. Doanh nghiệp xuất hoá đơn giá trị gia tăng, ghi rõ thuế suất và tiền thuế, khách là doanh nghiệp khấu trừ thì lấy được phần thuế này.
Với phương pháp trực tiếp trên doanh thu, thuế phải nộp tính bằng một tỷ lệ phần trăm nhân với doanh thu, tỷ lệ tuỳ ngành nghề. Không cần quan tâm đầu vào có hoá đơn hay không, vì không được trừ. Doanh nghiệp xuất hoá đơn bán hàng, không tách tiền thuế, và khách là doanh nghiệp cũng không khấu trừ được gì từ hoá đơn này.
Từ đó ra một hệ quả hay bị bỏ sót: chọn phương pháp nào thì khách của mình cũng chịu ảnh hưởng. Khách doanh nghiệp mua của người dùng phương pháp trực tiếp thì phần thuế ẩn trong giá trở thành chi phí của họ, nên họ thường ép giá hoặc chuyển sang nhà cung cấp khác có hoá đơn giá trị gia tăng.
Một chi tiết nữa: phương pháp khấu trừ đòi hỏi sổ sách kế toán, hoá đơn, chứng từ đầy đủ. Doanh nghiệp có doanh thu vượt ngưỡng thì bắt buộc khấu trừ; dưới ngưỡng mà muốn dùng thì đăng ký tự nguyện, và đã chọn thì thường phải giữ một thời gian tối thiểu mới được đổi lại.
So sánh nhanh theo tình huống kinh doanh
Bảng không thay cho phép tính cụ thể; nó giúp loại trừ nhanh phương án không hợp.
| Tình huống | Nghiêng về khấu trừ | Nghiêng về trực tiếp |
|---|---|---|
| Khách chủ yếu là doanh nghiệp | Có, vì khách cần hoá đơn giá trị gia tăng | Khó giữ khách, dễ bị ép giá |
| Khách chủ yếu là người tiêu dùng | Được nhưng tốn công sổ sách | Gọn, khách không cần khấu trừ |
| Đầu vào lớn, có hoá đơn đầy đủ | Có lợi vì được trừ thuế đầu vào | Thiệt vì không trừ được |
| Mua của nông dân, người bán lẻ không hoá đơn | Ít lợi vì không có thuế đầu vào để trừ | Hợp hơn |
| Giai đoạn đầu đầu tư máy móc lớn | Có thể được hoàn hoặc trừ dần thuế đầu vào | Không được trừ phần thuế đã trả |
| Không có kế toán, ghi chép sơ sài | Rủi ro bị loại đầu vào khi kiểm tra | Ít rủi ro hơn về đầu vào |
Đặt hai cột cạnh nhau rồi tính thử bằng số liệu dự kiến của một năm: doanh thu, phần mua vào có hoá đơn, tỷ lệ khách doanh nghiệp. Kế toán làm phép tính này trong một buổi, đáng làm trước khi nộp hồ sơ đăng ký.
Những câu hỏi nên tự trả lời trước khi chọn
Bao nhiêu phần trăm doanh thu đến từ khách là doanh nghiệp? Nếu phần lớn, gần như chắc phải khấu trừ. Một xưởng in nhận đơn của công ty tổ chức sự kiện không thể đưa hoá đơn bán hàng mãi được.
Nguyên liệu, hàng hoá mua vào có hoá đơn giá trị gia tăng không? Bán đồ uống mà mua cà phê hạt của nhà rang có hoá đơn thì khác hẳn mua của người quen ở quê không có hoá đơn.
Sắp có khoản đầu tư lớn không? Mua máy móc, sửa mặt bằng có hoá đơn giá trị gia tăng thì phương pháp khấu trừ cho trừ phần thuế đó, có khi được hoàn.
Có người làm kế toán đủ sức không? Khấu trừ đòi đối chiếu hoá đơn đầu vào hằng kỳ. Chủ tự làm khi chưa quen dễ bị loại hoá đơn khi kiểm tra.
Biên lợi nhuận dày hay mỏng? Hàng biên mỏng, giá trị gia tăng thấp như buôn bán lại thì so kỹ hai cách, vì kết quả có khi ngược với cảm giác.
Có xuất khẩu dịch vụ, hàng hoá không? Xuất khẩu có cơ chế thuế riêng thường gắn với khấu trừ; hỏi kế toán trước khi chọn.
Đối thủ cùng ngành đang làm cách nào? Không phải để bắt chước, mà để biết khách trong ngành quen nhận loại hoá đơn nào.
Kế hoạch hai, ba năm tới ra sao? Nếu dự tính doanh thu sẽ vượt ngưỡng sớm, chọn khấu trừ ngay từ đầu đỡ phải chuyển đổi giữa chừng.
Ví dụ: hai xưởng cùng ngành, hai lựa chọn
Xưởng thứ nhất làm bàn ghế gỗ cho các quán cà phê mới mở. Khách của họ là công ty, hộ kinh doanh lớn, ai cũng hỏi "có hoá đơn VAT không". Gỗ mua từ đại lý có hoá đơn, sơn, phụ kiện cũng vậy. Với xưởng này, khấu trừ là lựa chọn tự nhiên: thuế đầu vào được trừ, khách lấy được thuế đầu vào của họ, giá bán cạnh tranh được.
Xưởng thứ hai làm đồ gỗ nhỏ, khay, thớt bán qua chợ phiên và mạng xã hội cho người mua lẻ. Gỗ tận dụng mua của người quen, không có hoá đơn. Khách không ai hỏi hoá đơn giá trị gia tăng. Ở đây, đăng ký khấu trừ chỉ thêm sổ sách mà không có đầu vào để trừ; phương pháp trực tiếp hợp lý hơn.
Điều thú vị là xưởng thứ hai, nếu một năm sau nhận đơn sỉ cho chuỗi cửa hàng quà tặng, sẽ phải nghĩ lại. Đó là lý do nên ghi rõ vì sao mình chọn, để đến lúc mô hình thay đổi thì biết phải xem lại điều gì.
Cả hai trường hợp, khi còn phân vân, hãy nhờ kế toán tính thử bằng số thật của vài tháng gần nhất. Một buổi làm việc rẻ hơn nhiều so với cả năm chọn sai.
Sai lầm thường gặp khi chọn phương pháp tính thuế
Chọn khấu trừ vì nghe "doanh nghiệp đàng hoàng phải khấu trừ". Hai phương pháp đều hợp pháp. Chọn khấu trừ mà không có đầu vào, không có kế toán là tự thêm việc.
Chọn trực tiếp vì "đơn giản" mà quên khách là doanh nghiệp. Khách cần hoá đơn giá trị gia tăng sẽ bỏ đi hoặc trừ giá.
Mua hoá đơn đầu vào cho đủ để khấu trừ. Đây là hành vi vi phạm nghiêm trọng, có thể bị xử lý hình sự. Thiếu đầu vào thì xem lại phương pháp, không lấp bằng hoá đơn không có hàng.
Thanh toán tiền mặt cho hoá đơn đầu vào lớn. Hoá đơn từ một mức giá trị trở lên phải thanh toán không dùng tiền mặt mới được khấu trừ; mức cụ thể xem quy định hiện hành.
Đổi phương pháp liên tục. Đã đăng ký thì phải giữ theo thời gian tối thiểu; đổi đi đổi lại làm hồ sơ rối và dễ bị chú ý.
Không cập nhật khi doanh thu vượt ngưỡng. Vượt ngưỡng thì phải chuyển sang khấu trừ theo quy định, không phụ thuộc mình có muốn hay không.
Nghĩ phương pháp trực tiếp thì không cần hoá đơn đầu vào. Không trừ thuế đầu vào, nhưng thuế thu nhập doanh nghiệp vẫn cần chứng từ chi phí hợp lệ.
Không hỏi người có chuyên môn. Ngành có nhiều mức thuế suất, hàng xuất khẩu, hoạt động hỗn hợp nên có kế toán hoặc tư vấn thuế xem trước khi chốt.
Câu hỏi thường gặp
Doanh nghiệp mới thành lập có được chọn phương pháp khấu trừ không?
Được. Doanh nghiệp mới, kể cả doanh thu chưa đến ngưỡng bắt buộc, có thể đăng ký tự nguyện áp dụng phương pháp khấu trừ. Đã chọn thì nên giữ ổn định theo thời gian quy định.
Dùng phương pháp trực tiếp có xuất hoá đơn được cho công ty không?
Được, nhưng là hoá đơn bán hàng, không tách tiền thuế giá trị gia tăng. Công ty mua vào không khấu trừ được thuế từ hoá đơn này, chỉ tính vào chi phí.
Có thể chuyển từ trực tiếp sang khấu trừ giữa năm không?
Việc chuyển đổi gắn với kỳ tính thuế và điều kiện cụ thể, thường không làm tuỳ ý giữa năm. Hỏi cơ quan thuế quản lý hoặc kế toán trước khi nộp hồ sơ.
Phương pháp khấu trừ có lợi hơn không?
Tuỳ cấu trúc kinh doanh. Có nhiều đầu vào có hoá đơn và khách là doanh nghiệp thì thường lợi; bán lẻ, ít đầu vào thì trực tiếp có khi nhẹ hơn và đỡ việc.
Hộ kinh doanh có được chọn khấu trừ không?
Hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh thông thường tính thuế theo tỷ lệ trên doanh thu. Muốn dùng khấu trừ thường phải chuyển lên mô hình doanh nghiệp; hỏi cơ quan thuế nếu quy mô đã lớn.
Thiếu hoá đơn đầu vào thì có cách nào hợp pháp không?
Có thể dùng bảng kê mua hàng cho một số trường hợp mua của người không kinh doanh, nhưng phần này không có thuế giá trị gia tăng để khấu trừ. Mua hoá đơn không kèm hàng là vi phạm, không bao giờ là giải pháp.
