Nhà phố vừa ở vừa buôn bán phải đáp ứng những yêu cầu phòng cháy riêng cho nhà ở kết hợp sản xuất, kinh doanh: tách khu kinh doanh với khu ở, có lối thoát nạn thứ hai, có thiết bị báo cháy và bình chữa cháy, không để hàng hoá chặn lối đi. Nếu cửa hàng thuộc danh mục cơ sở do cơ quan PCCC quản lý, còn phải có hồ sơ, nội quy, phương án chữa cháy và người được huấn luyện.
Phần lớn vụ cháy nhà phố gây thương vong xảy ra ban đêm, khi cả nhà đang ngủ ở tầng trên, còn tầng trệt là cửa hàng chất đầy hàng và cửa cuốn đã khoá. Khói đi lên cầu thang nhanh hơn người đi xuống. Những yêu cầu dưới đây không phải để có giấy tờ, mà là để người trong nhà ra được.
Vì sao nhà phố có cửa hàng nguy hiểm hơn nhà ở thường?
Nhà phố điển hình ở thành phố có mặt tiền hẹp, sâu, nhiều tầng, chỉ một cầu thang và một cửa chính ở tầng trệt. Khi tầng trệt thành cửa hàng, ba thứ cùng tăng: lượng vật dễ cháy (hàng hoá, bao bì, thùng giấy), tải điện (tủ lạnh, tủ mát, đèn, máy lạnh, xe điện sạc), và lối đi bị thu hẹp.
Đêm đến, cửa cuốn kéo xuống, khoá ngoài hoặc khoá trong. Nếu cháy bắt đầu ở tầng trệt, lối duy nhất xuống đường đi qua chính chỗ đang cháy. Khói theo cầu thang lên tầng trên, nơi mọi người đang ngủ. Lúc đó lối thoát nạn thứ hai, qua ban công, mái, hay lối sang nhà bên, là thứ cứu người.
Các yêu cầu về phòng cháy cho nhà ở kết hợp kinh doanh xuất phát từ đúng kịch bản này. Chúng được quy định và hướng dẫn trong văn bản về phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ; cách làm cụ thể cho từng ngôi nhà có thể hỏi công an xã, phường hoặc cơ quan cảnh sát PCCC.
Không phải cửa hàng nhỏ nào cũng thuộc danh mục cơ sở phải lập hồ sơ quản lý về PCCC. Nhưng dù thuộc hay không, những yêu cầu an toàn tối thiểu cho nhà ở kết hợp kinh doanh vẫn đáng làm, vì người sống trong nhà là gia đình mình.
Những việc tối thiểu nên làm cho nhà vừa ở vừa bán
Ngăn khu kinh doanh với khu ở. Ít nhất là có vách, cửa ngăn giữa cửa hàng và cầu thang lên nhà ở, để khói không tràn lên ngay.
Có lối thoát nạn thứ hai. Lối ra ban công, sân thượng, mái hoặc sang nhà bên. Khung sắt bảo vệ ở ban công, cửa sổ phải có ô mở được từ bên trong.
Lắp đầu báo khói. Đầu báo khói loại độc lập có còi, đặt ở tầng trệt và lối cầu thang, giá không cao mà đánh thức được cả nhà.
Đặt bình chữa cháy đúng chỗ. Gần lối ra, dễ thấy, dễ lấy; cả nhà biết cách dùng. Kiểm tra định kỳ theo hướng dẫn trên bình.
Không chặn lối đi. Hàng hoá không chất ở cầu thang, sau cửa, trên lối thoát.
Điện an toàn. Không câu nối, không cắm nhiều thiết bị công suất lớn vào một ổ, có thiết bị đóng cắt tự động, kiểm tra dây điện cũ.
Cửa cuốn có cách mở khi mất điện. Có tay quay hoặc bộ lưu điện, và có cửa phụ mở được từ bên trong.
Chất dễ cháy để riêng. Bình gas, sơn, dầu, cồn để chỗ thoáng, xa nguồn nhiệt, số lượng vừa đủ dùng.
Chìa khoá để chỗ cả nhà biết. Ổ khoá cửa thoát nạn mà chìa khoá ở túi một người thì vô dụng khi người đó không có nhà.
Sạc xe điện qua đêm: nguy cơ mới của nhà phố
Mấy năm gần đây, nhiều vụ cháy nhà phố bắt đầu từ xe máy điện hoặc xe đạp điện sạc qua đêm ở tầng trệt, ngay cạnh hàng hoá. Pin hỏng hoặc bộ sạc kém chất lượng có thể bốc cháy rất nhanh và sinh nhiều khói độc.
Với nhà vừa ở vừa bán, tầng trệt ban đêm vừa là kho hàng, vừa là chỗ để xe. Nếu phải sạc trong nhà, nên sạc khi có người thức, dùng bộ sạc đúng loại của hãng, không sạc khi pin đang nóng sau khi chạy, và để xe xa hàng dễ cháy, xa lối thoát.
Tốt hơn nữa là sạc ở nơi có giám sát hoặc khu sạc riêng nếu khu vực có. Lắp đầu báo khói ngay khu để xe là việc rẻ mà hiệu quả.
Đây là chỗ nhiều gia đình biết rủi ro nhưng vẫn làm vì tiện. Một lần cân nhắc lại thói quen sạc đêm có thể là khác biệt lớn nhất mình làm được cho an toàn của cả nhà.
Khi cửa hàng thuộc danh mục cơ sở quản lý về PCCC
Thế nào là thuộc danh mục. Danh mục cơ sở thuộc diện quản lý về PCCC do văn bản hướng dẫn quy định theo loại hình, quy mô. Karaoke, quán bar, cơ sở lưu trú, cửa hàng kinh doanh gas, xăng dầu, chợ, siêu thị thường thuộc; tiệm tạp hoá nhỏ có thể không.
Hỏi để biết chắc. Hỏi công an xã, phường hoặc cơ quan cảnh sát PCCC, mô tả loại hình và diện tích.
Hồ sơ quản lý. Cơ sở thuộc danh mục phải lập và lưu hồ sơ về PCCC theo mẫu hướng dẫn.
Nội quy, biển báo, sơ đồ thoát nạn. Treo ở nơi dễ thấy, nhất là với cơ sở có khách ra vào nhiều.
Phương án chữa cháy. Có phương án của cơ sở, một số loại cơ sở phải được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt hoặc hướng dẫn.
Người được huấn luyện. Chủ và nhân viên được huấn luyện, có người phụ trách công tác PCCC.
Bảo hiểm cháy nổ bắt buộc. Cơ sở có nguy hiểm về cháy, nổ theo quy định phải mua bảo hiểm cháy nổ bắt buộc.
Kiểm tra định kỳ hoặc đột xuất. Cơ quan có thẩm quyền kiểm tra theo kế hoạch; giữ hồ sơ sẵn sàng.
Sai lầm hay gặp về PCCC ở cửa hàng nhỏ
Mua bình chữa cháy rồi để trong kho. Sửa: treo ở lối ra, mọi người biết vị trí.
Khung sắt kín bưng toàn bộ ban công. Chống trộm nhưng chặn luôn đường thoát. Sửa: làm ô cửa mở được từ bên trong, có khoá dễ mở.
Chất hàng dưới gầm cầu thang. Đây là chỗ cháy lan lên tầng nhanh nhất. Sửa: dọn sạch gầm cầu thang.
Ổ cắm kéo dài nối nhiều tầng. Sửa: gọi thợ điện đi lại dây khi mở rộng cửa hàng.
Tưởng PCCC là chuyện giấy tờ. Sửa: làm vì người trong nhà, không phải vì đoàn kiểm tra.
Không tập thoát nạn. Sửa: một lần trong năm, cả nhà đi thử lối thoát thứ hai, biết mở ô cửa, biết chìa khoá ở đâu.
Cải tạo nhà mà không tính PCCC. Nâng tầng, đổi công năng, lắp thêm gác lửng có thể làm thay đổi yêu cầu. Sửa: hỏi trước khi làm.
Câu hỏi thường gặp
Cửa hàng nhỏ có phải xin giấy phép PCCC không?
Không có một "giấy phép PCCC" chung cho mọi cửa hàng. Công trình thuộc diện thì có thủ tục thẩm duyệt, nghiệm thu về PCCC khi xây dựng, cải tạo; cơ sở thuộc danh mục thì phải có hồ sơ quản lý. Hỏi công an xã, phường để biết cửa hàng mình thuộc trường hợp nào.
Nhà phố cho thuê làm cửa hàng thì ai lo PCCC?
Cả chủ nhà và người thuê đều có trách nhiệm trong phạm vi của mình. Hợp đồng thuê nên ghi rõ ai lắp thiết bị, ai chịu trách nhiệm về lối thoát, điện, và ai mua bảo hiểm nếu thuộc diện bắt buộc.
Bình chữa cháy loại nào hợp với cửa hàng?
Tuỳ loại hàng và nguy cơ: đồ điện, xăng dầu, giấy vải cần loại bình phù hợp. Hỏi đơn vị bán thiết bị PCCC có uy tín hoặc cơ quan PCCC, và học cách dùng ngay khi mua.
Đầu báo khói độc lập có đủ không?
Với nhà ở kết hợp kinh doanh nhỏ, đầu báo khói độc lập là bước đầu tiên rất có ích. Cơ sở lớn hơn hoặc thuộc danh mục có thể phải có hệ thống báo cháy theo tiêu chuẩn; hỏi cơ quan PCCC.
Kiểm tra PCCC thì xem những gì?
Thường xem lối thoát nạn, thiết bị chữa cháy, hệ thống điện, cách sắp xếp hàng hoá, hồ sơ và việc huấn luyện. Chuẩn bị bìa hồ sơ và giữ lối đi thông thoáng là cách đón kiểm tra đơn giản nhất.
Có nên mua bảo hiểm cháy nổ khi không bắt buộc?
Không bắt buộc thì là lựa chọn, tuỳ giá trị hàng hoá và khả năng chịu rủi ro của mình. Đọc kỹ điều khoản loại trừ, nhất là với hàng tồn kho và thiết bị điện.
